Francuski samorząd terytorialny w XXI wieku
Francuski samorząd terytorialny w XXI wieku
StatusVoR
Alternative title
French territorial self-government in the 21st century
Authors
Izdebski, Hubert
Monograph
Monograph (alternative title)
Date
2026-04-15
Publisher
Journal title
Samorząd Terytorialny
Issue
1
Volume
Pages
Pages
7-23
ISSN
0867-4973
ISSN of series
Weblink
Access date
2026-05-11
Abstract PL
Mimo że już w okresie III Republiki we Francji ukształtowały się wspólnoty terytorialne w postaci gmin i departamentów, co stanowiło istotne odejście od klasycznego napoleońskiego modelu centralistycznego, za początek systemowego procesu decentralizacji terytorialnej powszechnie uznaje się ustawę z 1982 r. o prawach i wolnościach gmin, departamentów i regionów. Akt ten zapoczątkował zasadniczą zmianę modelu relacji między państwem a wspólnotami terytorialnymi oraz nadał regionom status wspólnot terytorialnych, które wcześniej funkcjonowały jedynie w ramach dekoncentracji administracji państwowej. Kluczową różnicą w stosunku do wcześniejszego stanu, określanego często jako semidecentralizacja, było zastąpienie prewencyjnej "kurateli" (tutelle), sprawowanej przez prefektów także pod kątem celowości działań, następczą kontrolą administracyjną. Kontrola ta polega na możliwości zaskarżania aktów organów wspólnot terytorialnych do sądów administracyjnych bez ingerencji uprzedniej w ich działalność. Francuskie ustawodawstwo samorządowe rozwijało się w kolejnych trzech etapach decentralizacji: w latach 1982-1986, 2003-2004 oraz 2010-2019. Drugi z tych etapów został zapoczątkowany nowelizacją konstytucji, która określiła organizację Republiki Francuskiej jako zdecentralizowaną. Trzeci etap bywa natomiast oceniany krytycznie jako niespójna próba reformowania wcześniejszych rozwiązań. Ustawa z 2022 r. o dyferencjacji, decentralizacji i dekoncentracji (tzw. ustawa 3DS) - mimo zapowiedzi - nie zapoczątkowała nowego, oczekiwanego etapu decentralizacji. Artykuł nie ma na celu systematycznego przedstawienia kolejnych "aktów" decentralizacji, lecz koncentruje się na identyfikacji głównych problemów i kierunków rozwoju francuskiego ustawodawstwa samorządowego, które coraz częściej poddawane jest krytyce. Analiza obejmuje decentralizację w europejskiej części Republiki Francuskiej i pomija szczególny ustrój Paryża. (abstrakt oryginalny)
Abstract EN
Although territorial communities had already been established in the form of communes and departments in France during the Third Republic, which constituted a significant departure from the classic Napoleonic centralist model, the 1982 Act on the Rights and Freedoms of Communes, Departments and Regions is generally considered the start of the systemic process of territorial decentralization. This act initiated a fundamental change in the model of relations between the state and territorial communities and granted regions the status of territorial communities, having previously only operated only within the framework of the deconcentration of state administration. The key difference from the previous situation, often referred to as semi-decentralization, was the replacement of the preventive 'tutelage' (tutelle) that was previously exercised by prefects, even with regard to the expediency of activities, with subsequent administrative control. This control is based on the ability to contest acts of territorial community bodies in administrative courts without previously interfering with their activities. French self-government legislation developed through three successive stages of decentralization, namely in 1982-1986, 2003-2004 and 2010-2019. The second stage was initiated by an amendment to the constitution which specified the organization of the French Republic as being decentralized. However, the third stage is sometimes criticized as an inconsistent attempt to reform earlier solutions. Despite announcements, the 2022 Act on Differentiation, Decentralization, Deconcentration and Simplification (the so-called 3DS Law) did not initiate the new, expected stage of decentralization. The objective of this article is not to systematically present successive 'acts' of decentralization, but focuses on identifying the main problems and directions of development of French self-government legislation, which is being increasingly criticized. The analysis encompasses decentralization in the European part of the French Republic and ignores the specific system in Paris. (original abstract).
Abstract other
Keywords PL
Samorząd terytorialny
Decentralizacja
Dekoncentracja organizacyjna
Decentralizacja
Dekoncentracja organizacyjna
Keywords EN
Local government
Decentralization
Organizational deconcentration
Decentralization
Organizational deconcentration
Keywords other
Sustainable Development Goals
Exhibition title
Place of exhibition (institution)
Exhibition curator
Type
License type
Funder
Time range from
Time range to
Contact person name
Related publication
Related publication
Grant/project name
Collections
Views
2Acquisition Date13.05.2026
Downloads
1Acquisition Date13.05.2026
Altmetrics©
Dimensions
Google Scholar
