Monografie
Permanent URI for this collection
Recent Submissions
- 2026Difin
Komentarz do Konstytucji RP. Art. 1
Niniejsza publikacja stanowi dogłębny i wszechstronny komentarz do artykułu 1 Konstytucji RP, który głosi, że „Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli”. Autor przeprowadza szczegółową analizę prawną, historyczną i filozoficzną tego przepisu, skupiając się na fundamentalnych, choć często niedostrzeganych przez doktrynę, różnicach znaczeń terminów „wspólne dobro” i „dobro wspólne”. Ten pierwszy przynależy do – kształtującej się w dobie renesansu – tradycji racji stanu i bezpośrednio nawiązuje do art. 1 Konstytucji kwietniowej z 1935 roku, w której istnienie i sprawność państwa stanowiły wartość nadrzędną, a na pierwszym planie były obowiązki jednostki wobec zbiorowości. Z kolei użyty w Konstytucji z 1997 roku termin „dobro wspólne” zakorzeniony jest w sięgającej starożytności tradycji klasycznej. W tej perspektywie dobro wspólne definiuje się jako sumę warunków życia społecznego umożliwiających integralny rozwój jednostek, co zakłada służebną rolę państwa wobec obywateli. Autor analizuje prace przygotowawcze do Konstytucji z 1997 r., zwracając szczególną uwagę na – kluczową dla rozumienia art. 1 – zmianę szyku wyrazów, dokonaną na forum Zgromadzenia Narodowego, na mocy jednogłośnie przyjętej poprawki w trakcie drugiego czytania projektu Konstytucji. Argumentuje, że krok ten oznaczał radykalną przebudowę aksjologii konstytucyjnej i wyrażał świadome odejście ustrojodawcy od uznania prymatu państwa na rzecz perspektywy personalistycznej, w której pierwszą wartością jest dobro jednostki. Przyrodzona godność człowieka jako wartość konstytucyjna nie znajduje się w konflikcie z dobrem wspólnym, lecz stanowi jego wewnętrzny, strukturalny element i główne uzasadnienie aksjologiczne dla zasady dobra wspólnego wyrażonej w art. 1. W tej optyce wolności i prawa konstytucyjne stanowią kluczowy element państwa jako dobra wspólnego. Autor podejmuje polemikę z niektórymi wypowiedziami doktryny, zmierzającymi do uznania wyrażeń „wspólne dobro” i „dobro wspólne” za synonimiczne. Komentarz zawiera również analizę orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, które okazuje się niespójne i nierzadko ignoruje intencje ustrojodawcy uwyraźnione w trakcie prac przygotowawczych. Komentarz zawiera cenne zestawienie artykułów pierwszych konstytucji państw europejskich oraz postanowień dotyczących dobra wspólnego zawartych w tych konstytucjach.Otwarty dostępMonografieMonograph - 2024-12-30
Eksperyment i refleksja - droga naukowa Dariusza Dolińskiego
The chapter presents the scientific achievements of Dariusz Dolinski, a prominent and internationally recognized social psychologist from Poland, known for his experimental research approach and diverse interests. The authors highlight his contributions to the fields of social influence, advertising, defensive behaviors, and psychological education. Dolinski’s works, including Psychology of Social Influence, Obedient to the Point of Pain, and Defensive Orientation, have significantly enhanced the understanding of human behavior and motivation. His experimental approach, often conducted in real-world settings, allows for the exploration of the mechanisms underlying behaviors such as compliance, obedience, and self-esteem defense. The article emphasizes Dolinski's ethical research approach and his commitment to balancing scientific rigor with social responsibility. His work enriches psychological knowledge and encourages deeper contemplation of the human condition in the modern world.Otwarty dostępMonografieMonograph Chapter - 2024-09-01
Poland: Legal Response to Covid-19
As of December 2023, Poland has reported 6,590,705 confirmed Covid-19 cases and 119,886 deaths. The pandemic unfolded in multiple waves, with significant spikes in infections and deaths occurring during the autumn of 2020 and winter of 2021, as well as subsequent surges linked to the Delta and Omicron variants. Poland’s healthcare system, while relatively well-developed, experienced periods of significant strain, particularly during the peaks of infection when hospital capacities were overwhelmed and shortages of medical staff and equipment were reported. The government’s public health response evolved over time, initially focusing on lockdowns and restrictions, later transitioning to mass vaccination campaigns, with varying degrees of compliance and public support. The Covid-19 pandemic occurred in Poland at a time when the country was already experiencing concerns related to the rule of law and trends in governance. In response to the pandemic, the Government opted not to declare a constitutional state of emergency (stan nadzwyczajny), but instead chose to manage the situation through existing legal frameworks, supplemented by new legislation. Observers have noted that the pandemic revealed significant challenges in state preparedness, with some laws reportedly being passed hastily and questions raised about the Government’s use of extraordinary powers. Critics have argued that certain rights and freedoms were restricted during the pandemic, at times exceeding the limits set by law, and that some policies, particularly those affecting women’s rights, led to significant societal debate. Furthermore, concerns have been raised regarding the lack of accountability for potential misuse of public funds, as well as the transparency and consistency of certain policies. Public opinion was also influenced by populist sentiments, including the anti-vaccination movement.Otwarty dostępMonografieMonograph Chapter - 2025-12-17Universidad de Las Palmas de Gran Canaria
Generative AI in supporting interdisciplinary & participatory design education: Applications and Implications
The dynamic development of generative arti;cial intelligence (Gen-AI), especially large language models (LLMs), introduces new opportunities and challenges for design education. This paper explores the potential role of Gen-AI as a simulation-based tool that supports interdisciplinary and participatory learning environments. In particular, it focuses on how Gen-AI can facilitate the development of co-design competencies by simulating stakeholder interactions, enabling students to engage in context-rich, multi-perspective design processes. Through a critical review of the literature and a speculative pedagogical framework, the study outlines a conceptual model for integrating Gen-AI into design curricula. It identi;es three dimensions of design education- tools and technologies, socio-cultural context, and methodological reasoning and examines the ways in which Gen-AI may enhance or challenge each of them. While acknowledging the cognitive, ethical, and institutional limitations of AI-assisted learning, the paper argues that generative tools, if methodically implemented, may expand access to complex design scenarios and support the formation of re2ective, adaptive, and socially aware designers.Otwarty dostępMonografieMonograph Chapter
