Granice wspomagania obliczeniowego w rekonstrukcji normy. Model metodyczny inspirowany analizą Andrzeja Porębskiego

StatusPost-Print
Simple item page
dc.abstract.enThis article asks what role computational tools can play in the reconstruction of a legal norm without taking over decisions reserved for the interpreter. It starts from a critical analysis of Andrzej Porębski’s study, which sets out the arguments for taking the semantic analysis of general language into account in legal interpretation. The authors accept those findings and undertake the task Porębski deliberately left aside: showing how the postulate can be carried out. The methodological model proposed here rests on a distinction between two ways of using computational tools. The first covers searching, retrieving, summarising and analysing legislation, case law and legal scholarship. The second, more far-reaching, consists in subjecting the corpus of legal texts itself to semantic processing and organising it as a representation of normative material for further reconstruction. The model draws on semantic embeddings, vector search, legal ontologies, large language models and retrieval-augmented generation. The usefulness of this approach is demonstrated on material from a research activity funded by the National Science Centre, Poland, in which a corpus of more than 150,000 legal acts was searched using a language model trained on Polish. The study showed that the same entity is designated differently across individual normative acts, with no cross-references between them, and it further revealed terminological divergences and gaps that could not have been established by traditional methods given the volume of the material. Combining the computational results with classical doctrinal analysis made it possible to formulate conclusions addressed primarily to those responsible for shaping the regulation. These findings support a conclusion about the limits of computational assistance. Those limits are set by the material on which the tools operate, in the case analysed here the text of an editorial unit of a legal provision. The tools can prepare this resource: point to relations between provisions and mark the places where a decision is required, though that decision should always remain with the one who interprets.
dc.abstract.plArtykuł podejmuje pytanie o to, jaką rolę narzędzia obliczeniowe mogą pełnić w rekonstrukcji normy prawnej, nie przejmując przy tym rozstrzygnięć zastrzeżonych dla interpretatora. Punktem wyjścia jest krytyczna analiza opracowania Andrzeja Porębskiego, w którym uporządkowano argumenty przemawiające za uwzględnianiem analizy semantycznej języka ogólnego w wykładni. Autorzy przyjmują te ustalenia i podejmują zadanie, którego Porębski świadomie nie podjął: wskazanie, jak postulat ten daje się wykonać. Zaproponowany model metodyczny opiera się na rozróżnieniu dwóch sposobów posługiwania się narzędziami obliczeniowymi. Pierwszy obejmuje wyszukiwanie, streszczanie i analizowanie przepisów, orzeczeń i piśmiennictwa. Drugi, dalej idący, polega na poddaniu samego korpusu tekstów prawnych przetwarzaniu semantycznemu i uporządkowaniu go jako odwzorowania materiału normatywnego na potrzeby dalszej rekonstrukcji. Model obejmuje reprezentacje wektorowe, wyszukiwanie semantyczne, ontologie prawne, wielkie modele językowe oraz generowanie wspomagane wyszukiwaniem. Przydatność tego podejścia wykazano na materiale działania naukowego finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki, w którym przeszukano korpus obejmujący ponad sto pięćdziesiąt tysięcy aktów prawnych przy użyciu modelu językowego trenowanego na języku polski m. Badanie wykazało, że ten sam podmiot bywa w poszczególnych aktach normatywnych określany odmiennie, bez odesłań między nimi, a nadto ujawniło rozbieżności terminologiczne i luki, których ustalenie metodami tradycyjnymi byłoby przy tej objętości materiału niewykonalne. Zestawienie wyników obliczeniowych z klasyczną analizą dogmatyczną pozwoliło sformułować wnioski skierowane głównie do podmiotów odpowiedzialnych za kształtowanie regulacji. Z ustaleń tych wynika wniosek dotyczący granic wspomagania obliczeniowego. Wyznacza je materiał, na którym narzędzia działają, w analizowanym przypadku tekst jednostki redakcyjnej przepisu prawa. Narzędzia mogą przygotować ten zasób: wskazać powiązania między przepisami i oznaczyć miejsca wymagające rozstrzygnięcia, które jednak zawsze powinno pozostawać przy podmiocie dokonującym wykładni.
dc.affiliationInstytut Prawa
dc.contributor.authorWojtkiewicz, Katarzyna
dc.contributor.authorSas-Kulczycki, Filip
dc.date.access2026-11-05
dc.date.accessioned2026-11-05T11:51:27Z
dc.date.available2026-11-05T11:51:27Z
dc.date.created2026-10
dc.date.issued2027
dc.description.accesstimebefore_publication
dc.description.sdgPeaceJusticeAndStrongInstitutions
dc.description.versionfinal_author
dc.identifier.issn2081-688X
dc.identifier.urihttps://share.swps.edu.pl/handle/swps/2733
dc.languagepl
dc.language.otheren
dc.pbn.affiliationnauki prawne
dc.rightsClosedAccess
dc.rights.explanationZasady czasopisma
dc.rights.questionNo_rights
dc.share.articleOPEN_REPOSITORY
dc.subject.enlarge language models
dc.subject.enlegal norm reconstruction
dc.subject.ennormative material
dc.subject.ensemantic analysis
dc.subject.envector search
dc.subject.planaliza semantyczna
dc.subject.plmateriał normatywny
dc.subject.plrekonstrukcja norm prawnych
dc.subject.plwielkie modele językowe
dc.subject.plwyszukiwanie wektorowe
dc.swps.sciencecloudnosend
dc.titleGranice wspomagania obliczeniowego w rekonstrukcji normy. Model metodyczny inspirowany analizą Andrzeja Porębskiego
dc.title.alternativeThe Limits of Computational Assistance in the Reconstruction of a Legal Norm: A Methodological Model Inspired by Andrzej Porębski's Analysis
dc.title.journalFORUM PRAWNICZE
dc.typeJournalArticle
dspace.entity.typeArticle